حدود شصت سال قبل دست اندركاران مديريت شهر تهران ( شهرداري تهران ) را بر آن داشت كه علاوه بر ساماندهي مشاغل و اصلاح گذربندی های شهری و اجراي خيابان هاي جديد نسبت به ساماندهي بنگاه هاي مسافرتي شهرتهران به سايرشهرهاي ايران اقدام نمايد كه در اجراي اين برنامه ساماندهي مسافرتي بين شهرها مورد در الویت و توجه قرارگرفت كه اين ساماندهي با اقدام اوليه احداث پايانه مسافربری درتهران رقم خورد و بدین سان اولين پايانه مسافربري احداث گرديد و در این راستا بنگاه هاي مسافربري که در شهر پراكنده بودند در پايانه گردیده که با تجميح بنگاههاي مسافربري با نام تعاوني به نامهاي مختلف مستقر گردیدند و بدين ترتيب سفر برون شهری جهت بيشتر نقاط کشور از آنجا انجام مي شد .
در گذر زمان برای شهر تهران احداث پايانه هاي مسافریری ديگر در نواحي مناطق ديگر در شهر تهران ضروري تشخيص داده شد و مقرر گرديد كه در مبادي ورودي شهر تهران و يا مكان هايي كه براي احداث پايانه شهري مناسب است پايانه هاي جديد احداث گردد كه در اين راستا در بازه زماني چند ساله تهران داراي چهار پايانه مسافربري گرديد كه در اين مقاله نگاهي كوتاه به پايانه هاي شهر تهران و انتقال يكي از آنها سخن خواهد گفت .
موقعيت پايانه هاي مسافري ؟
يكي از اركان مهم مديريت شهري در كشور ترافيك و حمل و نقل درون شهري و برون شهري است كه در اين راستا خوشبختانه بعد از انقلاب در شهرهاي بزرگ و متوسط ايران براي آن تصميماتي گرفته شده و احداث ترمينال هاي حمل و نقل ( مسافري – حمل بار ) در دستور كار قرار گرفته و اين پروسه اولين بار در تهران بزرگ توسط شهرداري تهران انجام شد . اولين طرح پايانه تهران توسط مهندسين خارجي ارايه و اجرا شده كه به نام ترمينال چنوب معروف گرديد و سپس ترمينال هاي غرب و شمال و شرق احداث شد .
ترمينال غرب تهران در اراضي واقع در شمال غرب تهران با طرحي در خور توجه ساخته شده و بعد چندين سال از احداث آن مي گذرد از نظر معماري و اجراي ساختمان مورد قبول است و اين ترمينال حمل مسافر از تهران به غرب و شمال و برخي نقاط ديگر را به عهده دارد . شايان ذكر است كه زماني ميدان آزادي از يك طرف به فرودگاه مهر آباد و از طرف ديگر به سمت شهرهاي خارج ازتهران منتهي مي شد و به تفسيري گلوگاه ارتباطي به غرب كشور يوده است .
موقعيت پايانه هاي مسافري در شهر ؟
يكي از اركان مهم مديريت شهري مسئله ترافيك و حمل و نقل درون شهري و برون شهري است كه در اين راستا خوشبختانه بعد از انقلاب در شهرهاي بزرگ و متوسط ايران براي احداث پایانه مسافری تصميماتي گرفته شده و احداث ترمينال هاي حمل و نقل ( مسافري – حمل بار ) در دستور كار قرار گرفته شد و اين پروسه اولين بار در تهران توسط شهرداري تهران انجام شد .
اولين طرح پايانه تهران توسط مهندسين خارجي ارائه و اجرا شده كه به نام ترمينال جنوب معروف گرديد و سپس ترمينال هاي غرب و شمال و شرق احداث شد .
ترمينال غرب تهران در اراضي واقع در شمال غرب تهران با طرحي در خور توجه ساخته شده و بعد چندين سال از احداث آن مي گذرد از نظر معماري و اجراي ساختمان مورد قبول است و اين ترمينال حمل مسافر از تهران به غرب و شمال و برخي نقاط ديگر را به عهده دارد .
شايان ذكر است كه زماني ميدان آزادي از يك طرف به فرودگاه مهر آباد و از طرف ديگر به سمت شهرهاي خارج از تهران منتهي مي شد و به تفسيري گلوگاه ارتباطي به غرب كشور بوده است .
يكي از اركان مهم مديريت شهري در كشور ترافيك و حمل و نقل درون شهري و برون شهري است كه در اين راستا خوشبختانه بعد از انقلاب در شهرهاي بزرگ و متوسط ايران براي آن تصميماتي جهت احداث ترمينال هاي حمل و نقل ( مسافري – حمل بار ) در دستور كار قرار گرفته و اين پروسه اولين بار در تهران بزرگ توسط شهرداري تهران انجام شد . اولين طرح پايانه تهران توسط مهندسين خارجي ارايه و اجرا شده كه به نام ترمينال چنوب معروف گرديد و سپس ترمينال هاي غرب و شمال و شرق احداث شد .
ترمينال غرب تهران در اراضي واقع در شمال غرب تهران با طرحي در خور توجه ساخته شده و بعد چندين سال از احداث آن مي گذرد از نظر معماري و اجراي ساختمان مورد قبول است و اين ترمينال حمل مسافر از تهران به غرب و شمال و برخي نقاط ديگر را به عهده دارد . شايان ذكر است كه زماني ميدان آزادي از يك طرف به فرودگاه مهر آباد و از طرف ديگر به سمت شهرهاي خارج از تهران منتهي مي شد و به تفسيري گلوگاه ارتباطي به غرب كشور يوده است .
نقش ترمينال هاي مسافريري در ترافيك شهري .
در هر شهري كه پايان مسافربري احداث شده مسافران جهت عزيمت به مقصد به پايانه مسافريري شهر و يا ترمينال مورد نظر مراجعه و از آن ترمينال به مقصد عزيمت مي كنند كه در اين رابطه سفر هاي برون شهري انجام مي شود .
در طرح های جامع محل احداث پایانه مسافربری تعیین می شود و نیز براي رسيدن به پايانه مسافربري در طرح جامع مسير هاي اصلي را مشخص می گردد كه چگونه می توان از محلات و يا نواحي شهري به پايانه مسافربري مسيرها و دسترسي هاي لازمه پيش بيني گرديده و تقريبا” مسير هاي منتهي به پايانه مشخص مي شود و شهروندان و طالبان مسافرت مي توانند از آن مسيرها ها به مقصد پایانه استفاده نمايند.
اگر پايانه اي تغیير محل داده شود دگركوني در ترافيك از جمله دسترسي به ترمينال برای شهروندان و مسافران پديد مي ايد و تقريبا مساله ساز خواهد شد زيرا از دسترسي و مسيرهاي منتهي به پايانه براي برخي نا شناخته است و در اين راستا موجب سر در گمي مسافران خواهد شد .
نيازاست كه توسط مسئولين مربوطه جهت دسترسي به پايانه جديداطلاع رسانی برای شهروندان و مسافران بنمایند . تغيیر محل پایانه باعث دگرگوني ترافيك در شهر مي شود كه مسئولين مجبور به اجراي راهكارهايي جهت تسهيل ترافيك خواهند بود .
زماني كه گفته مي شود كه ظرفيت پذیرش روزانه 50 هزار نفر است كه از دو جهت بايد مورد بررسي قرار گيرد كه اول مسافران ورودي و دوم مسافران خروجي كه اين دو نياز به مسير در شهر مي باشند که در اين راستا شهرداري ها شهر هاي بزرگ سعي در احداث پايانه در مبادي ورودي و خروجي شهر در نظر گرفته تا از ازدحام و ترافيك شهري جلو گيري شود .
اجراي احداث پایانه مسافری در مراكز استان ها بزرگ همانند تهران و مشهد و اصفهان و شيراز و تبريز لازم الاجرا گردید .
با توجه به جمعیت و وسعت شهر براي شهرتهران چهار پايانه در چهار منطقه از شهر در نظر گرفته شده و شهرداري تهران با توجه حجم جمعيت ورودي و خروجي براي شهر تهران چهار پايانه در چهار منطقه تهران احداث نموده است .
در هر شهري كه پايان مسافربري احداث مي گردد مسافران جهت عزيمت به مقصد به پايانه مسافريري مورد نظر مراجعه مي كنند و از آن پايانه به مقصد مورد نظر عزيمت نموده كه در اين رابطه سفرهاي برون شهري انجام مي شود
در طرح جامع هر شهري محل احداث يك و يا چند پايانه مسافربري بستگي به محدوده و جمععيت و موقعيت شهر مشخص مي گردد و مسيرهاي اصلي منتهي به آن از محلات اصلي شهر در نظر گرفته مي شود تا از محلات و يا نواحي شهري به پايانه مسافربري مسيرها و به طور كلي دسترسي هاي لازمه براي مسافران در دسترس باشد و شهروندان و مسافران با مراجعه به آن پايانه مي توانند مسير مسافرت خود و نوع وسيله را تعيين كنند .
اگر پايانه اي بنا به دلایلی موجه تغیير محل داده شود تا مدتي دگركوني ترافيك جهت دسترسي به ترمينال پديد مي آيد و برای مسافران مساله ساز خواهد شد زيرا از دسترسي و مسير هاي منتهي به پايانه جديد براي برخي مسافران نا شناخته و در اين راستا موجب سر در گمي مسافران خواهد شد كه با اطلاع رساني لازمه توسط مسئولين مربوطه جهت دسترسي به پايانه جديد این مشگل برطرف و یا به حداقل خواهد رسید .
با تغیير محل پايانه مسافری مسئولين مربوطه نیز نسبت به ارايه راهكارهاي لازمه جهت تسهيل ترافيك پيش بيني نموده و به مرحله اجرا در خواهند آورد .
زماني كه گفته مي شود ظرفيت پذيزش پایانه سالانه حدود 120 هزار نفر پيش بيني شده بود اكنون بيش از 500 صد هزار نفر مي باشد ميبايست از دو جهت بايد مورد بررسي قرار گيرد كه اول مسافران ورودي و دوم مسافران خروجي كه اين در دو نياز به مسير طي طريق در شهر میکنند.
در اين راستا طراحان طرح جامع شهر با تعيين محل هاي لازمه در طرح جامع احداث پايانه ها را توصيه مي كنند و شهرداري ها سعي در احداث پايانه در مبادي ورودي و خروجي شهر در نقاط مورد طرح جامع كه در نظر گرفته شده اقدام تا ازترافيك شهري جلوگيري شود كه اجراي اين برنامه در مراكز استان ها بزرگ همانند تهران و مشهد و اصفهان و شيراز و تبريز لازم الاجراست و برخي از كلان شهرها اقدامات لازمه را انجام داده و يا در دستور كار داذند . متاسفانه در شهرهاي درجه بزرگ يا متوسط از نظر جمعيت چندان به اهميت اين مورد به بهانه نداشتن بودجه روي خوش نشان نمي دهند و زماني متوجه اهميت موضوع مي شوند كه مكان يابي و احداث پايانه مسافري پر هزينه خواهد بود.
نيم نگاهي به پايانه هاي موجود شهر تهران و موقعيت شهري آنان ميگردد :
شهر تهران داراي چهار پايانه كه در چهار منطقه از شهر تهران احداث شده كه اين پايانه هاي مسافريري ورود و خروج مسافران را بر عهده دارند .
در ادامه يك نگاه اجمالي به موقعيت شهري پايانه هاي مسافري شهر تهران مي گردد .
تهران داراي چهار پايانه مسافري در جهار منطقه تهران مي باشد كه به ترتيب :
- پايانه جنوب ( درجنوب تهران ) . 2-1- پايانه شرق قدیم . درتقاطع جاده دماوند با خيابان تهرانپارس ( پايانه قديم ). 2-2- پايانه شرق جدید. درتقاطع جاده دماوند با خيابان تهرانپارس ( پايانه جديد ). 2-پايانه غرب .( در محدوده شمال غربي ميدان آزادي ) .
- پايانه شمال ( در محدوده بلوار رسالت و ميدان آرژانتين )
1- پايانه جنوب( تهران جنوب ) .
در مورد پايانه جنوب تهران مطالبي طي در دو مقاله به رشته تحرير در آمده كه در اين مورد مطلب در مورد پايانه جنوب كه در جنوب غربي تهران واقع شده بيان شده است
2-1- پايانه شرق قدیم : درتقاطع جاده دماوند با خيابان تهرانپارس ( پايانه قديم ).
2-2- پايانه شرق جدید:درتقاطع جاده دماوند با خيابان تهرانپارس ( پايانه جديد ).
2-1- پايانه شرق قدیم : درتقاطع جاده دماوند با خيابان تهرانپارس ( پايانه قديم ) احداث شده و با بيش از 45 سال قدمت نسبت به جابجايي مسافران اقدام نموده كه با توجه به رشد جمعيت و توسعه فيزيكي شهر و رفع مشگلات سكونتي و ترافيكي با بيش از 45 سال به كار خود در سال 1403 پايان داد و به محل جديد انتقال يافت كه در مورد محل جديد مختصر سخن گفته خواهد شد .
2-2- پايانه شرق جدید.
اين پايانه كه در شرق نهران – بزرگراه زين الدين شرق – بزرگراه ياسين شمالي – نرسيده به بيمارستان لواساني واقع است طبق گفته و برنامه ريزي براي پنجاه سال قابل بهره برداري ( مفيد ) خواهد بود كه در اين باره مطالبي با توجه به مدارك و بازديد مطالبي به شرح زير به رشته تحرير در ميايد :
ساختمان جديد ترمينال شرق سرآغازي براي انتقال ساير ترمينال هاي مسافربري بوده و محل ساختمان جديد فعلا” كمي دوراز دسترس است .
3- پايانه غرب ( ضلع شمال غربي ميدان آزادي )
4-پايانه شمال ( در محدوده بلواررسالت و ميدان آرژانتين ) .
با توجه به تراکم جمعیت در غرب و شرق تهران به نظر می رسد که شهرداری تهران در مورد تغییر محل پایانه شمال تهران و پایانه غرب تهران تصمیماتی در آینده اتخاذ نموده و نسبت به جابجایی پایانه های مذکور اقدام خواهد نمود .
شایان ذکر است است که به دلیل کاستن از ترافیک و فشردگی جمعیت در منطقه ترمینال جنوب تهران شهرداری را بر آن داشت که تمهیداتی برای آسایش ساکنین منطقه و کاستن ترافیک منطقه و تسهیل مسافران نسبت به احداث پایانه آفتاب اقدام نموده و در نظر دارد قسمتی از خدمات و بنگاه های مستقر در پایانه جنوب را به آن پایانه منتقل نماید که از بارترافیک و هم بهبود وضعیت سکونتی در منطقه بکاهد .
این مقاله چکیده بود از پایانه های مسافربری شهر تهران که امیدوار است سایر شهر ها ( کوچک – متوسط – بزرگ ) از نتایج بدست آمده بهره مند شوند .
بیژن علی آبادی
آبان 1404
