دوبي را بهتر بشناسيم و بعد سفركنيم

ملخ آباد چگونه دوبي شد ؟

نویسنده: مهندس بیژن علی آبادی

با توجه باينكه عده اي از ايرانيان مشتاق گردشگري كه در حقيقت گردشگری و خريدهستند گروه گروه یا خانوادگی  به شهر دوبي ميروند و در مراجعت از مراكز خريد و نقاط ديدني سخن مي گويند و از ساختمانها تعريف ميكنند كه در اين راستا لازم دانسته كه در مورد پيشينه دوبي وضعيت و تغیير حالت دوبي از ابتدا تا كنون مطالبي به رشته تحرير در آورم كه در اين رابطه برداشت آزادي از مقاله اي كه در نشريه 26 مرداد 1392 در پيام ساختمان در باره دوبي ( ملخ آباد ) چگونه دبي به چاپ رسيده  را مورد واكاوي قرارداده ام .

شناخت ريشه كلمه دبي :

احمد محمد عبيد شاعر و محقق عرب مي گويد كه ريشه كلمه دوبي” /  دوبا” است و منظور از دوبا” نوعي ملخ بوده است .

پيشينه تاريخي  وموقغيت دوبي .

دوبي تا قبل از سال 1833 ميلادي دهكده از توابع مشايخ ابو ظبي بود در سال 1833 شيخ مكتوم بن بطي آل مكتوم به همراه 800 نفر از خويشاوندان و وابستگان خود از امارت ابوظبي به اين دهكه كوچ كردند و از آن تاريخ دوران حكمراني آل مكتوم و تاسيس شيخ نشين دوبي آغاز شد .

پيش ازاين دوبي يك روستاي كوچك بيش نبودوهيچ امتيازي نسبت به سايرروستاهاي اطراف خود نداشت .

موقعيت  شهردوبي

اين شهر در كنار شهر ديره  كه از بنادر مهمي براي توليدكنندگان غربي محسوب مي شود و اهميت ش را به عنوان يك مسير تجاري در دهه 1970 و1980 به دست آورد .

شهر دوبي تجارت آزاد طلا دارد و بندر جبل علي در دهه 1970 ساخته شده و بزرگترين بندر دست ساز بشر در جهان است .

دوبي با برنامه سرمايه گذاران  و سرمايه لازمه خارجي به طور فزاينده اي در حال پيشرفت به عنوان مركزي براي صنايع خدماتي از قبيل فناوري اطلاعات و سرمايه گذاري مي باشد .

ساخت و ساز در دوبي خيلي سريعتر از كشورهاي غربي پيش ميرود و علت آن اين است كه نيروي كار ارزاني از آسيا در اختيار گرفته و يكي از مهم ترين علل پيشرفت ساخت و ساز در اين شهر تنوع اقتصادي آن است و در واقع دوبي نمي خواهد به درآمد نفتي كه تصور مي شود تا سال 2015 شود تكيه كند .

از جمله اقداماتي كه دوبي را برجسته كرده  ساخت بلند ترين برج جهان به ارتفاع 828 متر آين برج به نام شط العرب براي مدتي نماد دوبي بود و هنوز مي توان اثر آن را در پلاك هاي قديم امارت دوبي ديد اما پس از مدتي دوبي نماد خود را از برج العرب تغیيرداد .

تعداي معتقد ند اين تغیير به دليل شكل برج العرب است زيرا در صورتي كه از پشت نگاه كنيد آن را شبيه صليب مي بينيد و ساخت جزاير مصنوعي مي باشد

در حال حاضر گردشگري يكي از استراتژي هاي مهم امير نشين دوبي براي سرازيري دلار به امارات متحده ميباشد كه البته از دلارهاي سرازير شده شهر دوبي سهم نا چيزي دارد و بيشترين سهم نصيب سرمايه گذار ان خارجي مي شود .

گردشگري دوبي بيشتربرمراكزخريدمتمركزاست اگرچه جذابيتهاي مدرن و كمي  جدابيت تاريخي نيز دارد .

 نشانه آن اين است كه در سال 2007 ميلادي دوبي هشتمين شهر پر بازديد جهان بود انتظار مي رود در سال 2015  ميلادي  به بعد 15 تا 20 ميليون گردشگر به دوبي سفر كنند همچنين دوبي به پايتخت خريد خاور ميانه مشهور است كه به تنهايي بيش از 70 مركز خريد يزرگ را در خود جاي داده است .

دوبي تواسته در سال 2015 ميلادي 15 ميليون گردشگر را پذيرا باشد و به پايتخت خريد خاور ميانه مشهور شده است . در حال حاضر دوبي پايتخت تجارتي امارات به شمار مياِد.

شگفتي در دنيا :

درسال1388ريزش اصلي ترين  قسمت  اصلي ترين طبقه برج خليفه كه بلند ترين برج جهان در لقب گرفته بود فرو ريخت و سرمايه گذاري را حيرت زده كرد . طبقه چشم انداز برج خليفه دوبي اصلي ترين طبقه رسد شهر براي گردشگران و سرمايه گذاران از سراسر دنيا  محسوب مي شد كه تنها پس از 35 روز از مراسم افتتاح فرو ريخت و خدشه اي به دوبي وارد نشد ولي اثري بر بي اعتباري و جذب گردشگري نگذاشت . 

 اما قابل توجه در خصوص اين شهر توريستي وجه غالب سرمايه داري و استثمار مدرن توسط كشور هاي غربي مي باشد كه دوبي آن را نا ديده گرفته است .

در حال حاضر اين شهر عربي به آزمايشگاه ساخت و ساز براي پيمانكاران اروپايي و آمريكايي بدل شده . اين گروه با طرح هاي بلند پروازانه خود كه هيچ تناسبي با نياز هاي اسا سي شهر در حوزه ساخت و ساز و محيط زيست ندارد تنها به افزون طلبي و روياي كودكانه شيوخ عرب با كنار هم قراردادن دلارهاي نفتي و آمال و آرزوهاي اين شيوخ براي به اين چنين پاسخي براي اهداف خود رسيده است و سرمايه موجود به سمت سود جويي نا محدود و نا مشروط در حركت است و چبزي آن را محدود نمي كند و اين همان ويژگي بارز رابطه استثماري نظام سرمايه داري و يك رابطه استثماري و ابزاري نسبت به طبيعت و انسان ها است .

دوبي در سال هاي ابتدايي قرن بيست و يكم توانسته بود توجه جهانيان را به خود جلب كند با آغاز بحران اقتصادي جهانگير در سال هاي 2007 تا 2008 ميلادي دچار سقوط شديدي در بازار ساخت و ساز شد .

در سال هاي 2004 تا 2006 دوبي شاهد پديداري سبك هاي گوناگون معماري در ساختمان هاي خود بود كه بيشترشان تعبير مدرن از معماري اسلامي را يدك مي كشيدند مهم ترين دليل اين روند در كشورهاي عربي به ويژه دوبي پيگيري ميشد حضور دفاتر معماري و مهندسي دنيا در اين بازار رو به رشد و پر رونق بود كه بيشترشان تعبير مدرن از معماري اسلامي را يدك مي كشيدند . مهم ترين اين روند كه در كشورهاي عربي به ويژه دوبي شاهد پديداري مي شد حضور دفاتر معماري و مهندسي دنيا در اين بازار رو به رشد و پر رونق بود و در همين دوران دوبي همچنين توانست ركوردهايي از بزرگ ترين ها و بلند ترين هاي دنيا را هم از آن خود كند كه از جمله آنها ميتوان به بلندترين ساختمان دنيا (( برج خليفه )) با ارتفاع 828 متر و بزرگ ترين مرگز خريد از لحاظ مساحت ( دوبي مال با مساحت يك ميليون و صد و بيست و چهار هزار متر مربع ) و بزرگ ترين آب نماي دنيا (( دوبي فانتين  )) به طول 275 متر و پرتاب 150 متر و بزرگترين هتل ساخته شده است و نيز مي توان به برج رز و ريحان با ارتفاع 333 متر اشاره كرد .

هدف اصلي جذب بيشتر گردشگران و نيز سرمايه هاي بين المللي كه تا حدود زيادي موفقيت آميز بوده است هر چند سرعت رشد و دستاوردهاي آن مي تواند به لحاظ كمي تحسين برانگيز باشد اما از نظر كيفي مورد انتقاد قرار كرفته است .

شتاب بيش از حد در انجام پروژه هاي دبي همواره مطالعات اوليه و بررسي هاي بنيادين را قرباني كرده است برج خليفه كه 828 متر ارتفاع دارد و 160 طبقه ميباشد بلند ترين آسمان خراش دنيا شناخته شد و ترسيم كننده برترين مكان براي جلب سرمايه گذاران و گردشگران دنيا نيز شناخته شد كه بر ترسيم كنندگان برترين مكان براي جلب سرمايه گذاران و گردشگران از سراسر جهان و نيز مهمترين مكان در آمد زايي براي دوبي محسوب ميشد . اما اين واقعه تمام برنامه ريزيهاي كوتاه مدت و بلند مدت جلب سرمايه براي دوبي از نظركمي كارفرمايان راراضي وتوجه ركورد داران را جلب مي كند و عمدتا” داراي كيفيت شايسته اي نیستند.

در اين تنوع ملال آور شهر تبديل به نمايشگاهي از ساختمان هايي شده كه هيچ خط و مشخصي را دنبال نمي كنند و به تعبيري تبديل به زمين مشترك كارفرمايان و معماران شده است .

قانون بازي را صد البته كارفرمايا پايه ريزي مي كنند  كه لزوما” داراي شايستگي و صداقت نيستند و فقط به فكر منافع خود و اسثتثمار هستند  .

اكثر كار فرمايان با تفكرات ساده انگارانه خريدار حجم و نمادهاي عجيب و غريبي كه مي سازند و با نام هاي اغواكننده اي همچون برج هاي رقصان و گردان همچنان به جلب توجه جهاني مي پردارند و عده اي نيز اين گونه پروژه هاي پر طمطراق و ئعجب برانگيز را با نام دوبي مي شناسند .

تعبير ديگري از دوبي كه بسيار از آن سخن گفته مي شود تصنعي بودن شهر است كه هرگز به يك شهر واقعي با هويت واحد نمي ماند .

اين تعبير تاحدي به كمرنگ بودن نگاه فرهنگي به معماري و استفاده ابزاري از آن براي افزايش سرمايه هاي متمركز در بخش ساختمان مربوط مي شود كه استفاده افراطي از شيشه كه محل اعراب اقليمي شهر پر از آيكون هاي منفرد و مغشوش ندارد مزيد بر علت  است .

واقعيت اين است كشورهاي مستعمره ( استعمار مدرن ) هيج گاه تمدني مشخص ندارند و همواره به ياري استعمارگران كه همچنان مايل نيستند هويت مستقلي به اين سرزمين ها داده شود  و بسيار مي كوشند كه مهر بردگي را بر پيشاني آنها نگاه دارند .

شهر دوبي به سازه اي بلند با تكنولوژي هاي پيش تاز و بناها با پسوند بلندترين ها مي نازند كه صفتي بسيار زودتر از تصور مندرس و نا كارآمد مي شود چرا آنچه كه در گذشته و افتخار به قدمتش است در پس است متغير نمي شود ولي آنچه در پيش است و به پيشرو بودن مفتخر است به سادگي با پيشرفت تكنولوژي عقب خواهد ماند و از مركز توجه به دور خواهد شد .

تغيیرديگري ازدوبي كه بسيارازآن سخن گفته ميشود تصنعي بودن شهر است كه هرگز به يك شهر واقعي باهويت واحدنمي ماند.اين تغیيرتاحدي به كمرنگ بودن نگاه ابزاري ازآن براي افزايش سرمايه هاي متمركز در بخش ساختمان مربوط ميشودبهمين دليل اكنون ظهوري مانند امارات متحده عربي كه براي هويت سازي به چنين رويكردي چنگ انداخته اند همچنان سرگردان و بي هويت باقي خواهند ماند . يك روزبه فكرجعل هويت مي افتندوبادگيرهاي ايراني رابه نام خود ميكنندوروزديگر خرسند مي شوند كه انگليس برايشان برج دبي راساخته وآنرانمادميكننداماازانجاكه باپيشرفت تكنولوژي آن جاذبه هاازنظرمي افتد .

ساخت برج خليفه انتقادهاي بسيار در رابطه با  اتلاف در رابطه با پروژه هاي دوبي از جمله مهمترين آن برج خليفه است كه آن را نماد خود معرفي مي كنند و وقتي كويت برجي بلند تر ميسازد از آن سرخورد مي شود و جزاير مصنوعي جهان را پيش مي كشند و خلاصه چنان دچار تغیير مي شوند كه به جاي نماد سازي و هويت سازي همچون يك شهربازي مضحك به عنوان تجربه اي بي بنيان و سرگردان به جهانيان معرفي مي شوند اما آنان كه كه خود را سرافراز از پايه گذاري تمدن در جهان مي دانند محكم و استوار بر عرش نشسته اند و همچنان كه زمان مي كذرد بر پايداري و اعتبارشان افزوده مي شود .

خلاصه كلام :

  هويت شهري است كه استعمار جديد براي تسلط بر محيط و سرزمين و سرمايه هاي ملي آن نسخه پيچي كرده و ما ايرانيان نبايد ظاهر شهر دوبي را كه فاقد فرهنگ و سابقه تاريخي است با كشورمان بسنجيم .

دبی شهری است باتنوع ساخت وساز و تجارت گوناگون بدون همگنی وهمگرایی .