سخن در مود انتقال پایتخت از تهران به منطقه در جنوب شرق ایران ( سواحل مکران ) سخن بسیار گفته شده وبه نظر می رسد هنوز به جمع بندی توسط صاحب نظران نرسیده است .
به نظر نگارنده لازم است در ابتدا معنی کلمه پایتخت تعریف شود وسپس در باره آن مطالعه وبحث شود .
با توجه باینکه از سالیان قدیم کلمه پایتخت به شهر ویا بلادی گفته می شد که مرکز حکومت در آن قرارداشته و تا چندین سال قبل در تمام کشورها این تعریف پا برجا بود ولیکن با توجه به رشد جمعیت و روابط بین المللی کلمه پایتخت دارای تعاریف بسیاراست .
- پایتخت دیپلوماتیک (سیاسی ) :
کلمه پایتخت مرکز قدرت وحکومت برای شهروندان تعریف شده است .
در طول تاریخ چندین یار پایتخت ایران از منطقه ای به منطقه باتوجه به خواسته های حکومت نقل مکان نموده است . پایتختهای ایران ( ری و قزوین و اصفهان و تهران و .. در طول تاریخ بوده و اخرین محل پایتخت ایران از زمان قاجاریه تهران می باشد .
با گذر زمان بین کشورها روابط دیپلماتیک برقرار شد و باعث شد که مقرنمایندگان دیپلماتیک دریک منطقه ازشهرقرار گیرد که دسترسی آسان به مراکز سیاسی کشور مخصوصا” مراکزحکومت داشته باشند بدانگونه در کشور ایران تقریبا با این روند شگل گرفت که برخی کشورها علاوه برسفارتخانه درپایتحت برخی کشورها درشهرها نسبت به دایر کردن کنسول گری نیز اقدام نمودند.
اگر مایل به انتقال پایتخت سیاسی به منظور تخلیه قسمتی از شهر تهران می باشند بهتراست مکان یابی کنند و در محدوده حداکثر به شعاع صد کیلومتری تهران منطقه ای در نظر گرفته شود که دارای پارامتر های لازمه باشد.
شهر آنکارا پایتخت دیپلماتیک در ترکیه است .
- پایتخت تجاری :
از قرن هجده میلادی که عصر صنعتی آغاز شد و ورود اتومبیل وسایر موارد وصنعت در زندگی شهروندان آغاز شد موجب دگردیسی روابط زندگی در تمام زمینه ها در کشور ها گردید.
از قرن ۱۸ یک تحول خاصی در زندگی اجتماعی مردم به وجود آمد . کم کم زندگی ماشینی درجوامع شهری جایگزین زندکی قبلی گردید .
ساخت کارخانه های ( اتومبیل سازی – هواپیما وسایر تجهیزات ) وحتی ساخت آسمان خراش ها باعث پیدایش زندگی نوین و همچنین پیدایش شهر های صنعتی گردید .
با توجه به راه اندازی صنایع وتولید ماشین آلات در زمینه های مختلف سرمایه داران را برآن داشت که بمنظور بهره کشی بهتر از نیروی کار نسبت به ساخت شهرکهای اقماری کارگری اقدام نموده و در این راستا شهرکهای های جدید ساخته شد که این شهرکهای با توجه به توسعه کارخانجات صنعتی تبدیل به شهر گردید که تمام این شهرهای صنعتی به دور از مراکز قدرت وحکومت بودند .
درکشورهای صنعتی سرمایه داران بدلیل ارزان بودن زمین درخارج ازبافت شهرهای اصلی نسبت به احداث کارخانه هااقدام نمودندکه این تحول باعث شدکه دربرخی ازشهرهامنتطقه ای به کارخانه هااختصاص داده و بمنظوربهره وری ازنیروی کارسعی درایجادشهرکها اقدام نمودند . شهر استانبول پایتحت تجاری در ترکیه است .
۳-پایتخت صنعتی :
ایجادمراکزصنعتی باعث صاحب کارخانه هاوسرمایه داران نسبت به ایجادمراکزویادفاتری بمنظور ارایه محصولات خود اقدام نمایئد این روند باعث شد که منطقه ای بنام قطب و یا پایتخت صنعتی و دادوستد تبدیل شود .
شایان ذکر است که در امریکا ویا اروپا کارخانه داران وسرمایه داران به نوعی تعیین کننده حکومت میباشند .
۴-پایتحت تجاری :
در برخی از کشور ها مراکزداد و ستد مالی وتجاری در منطقه و یا شهر دیگری ایجاد شد و آن به دلیل مستقل بودن تجارت بود و نیاز نبود که در کنار هم قرار گیرد که به آن پایتخت تجاری گفته می شود .
در برخی کشورهای اروپایی این استقلال مکانی مشهود است . در ایران به دلیل نداشتن برنامه مدون در مورد ساماندهی مراکز تجاری و همچنین مراکز دیپلماتیک و حتی صنعتی باعث شده یک تداخل محیطی شهری ( دیپلماتیک–صنعتی–تجاری)بوجود آید واین تداخل در زندگی شهروندان تهرانی اثرات نا مطلوبی گذارده که در این راستا مقامات تصمیم گیرنده را بر آن داشت که در مورد انتقال پاینخت از تهران مطالعات بسیار انجام شود و حتی مناطقی در جنوب شرقی کشور در نظر گرفته شده است .
به نظر نگارنده بهتر خواهد بود که در ابتدا مشخص شود که آیا انتقال مراکز سیاسی و دیپلماتیک به محل جدید به نام پایتخت سیاسی کشور مد نظر است یا انتقال مراکز تجاری و داد وستد؟
درموردپایتخت تجاری کقایت میکندکه برای این کاربری بمنظوردسترسی سریع به شاهراه ها در تظر گرفته شود .
شایان ذکر است که پایتخت تجاری با مرکز تجاری متفاوت است زیرا درمراکز تجاری عامه مراجعه میکنند ولیکن به پایتحت تجاری تجار و دست اندرکاران اقتصادی مراجعه می کنند به عبارت دیگر خرده فروش به پایتخت تجاری مراجعه می کند وموقعیت مکانی آن فقط میتواند دارای دسترسی های لازمه باشد .
نکته : بارها در خبرها گفته شد که پایتخت سیاسی و دیپلماتیک به سواحل مکران منتقل شود که به نظر می رسد این مطلب هم سویی با اصل مطلب ندارد زیرا اعضای دیپلماتیک از نظر موقعیتی میبایست در حوزه اصلی حکومت باشند .
بیژن علی آبادی 6-11-1404
