مهندس بیژن علی آبادی
در دهه1970 ميلادي يك معمار ايتاليايي نظريه اي در مورد معماري بام ساختمان ها و بهره وري ارائه نمود كه در آن نظريه اعلام شد كه بام ساختمان يكي از سطوح و فضاهاي ساختمان مي باشد و بايد در مورد آن كليه جوانب را انديشيد و در آن نظريه بام ساختمان را نماي پنجم ناميد و اضافه نمود كه بام فقط محل استقرار دستگاه هاي حرارتي و برودتي نيست بلكه وظيفه معمار است كه بايد براي بام معماري لازمه تعريفي همگن با نما و ساير كاربري تعريف وآن را در پروژ لحاظ كند .
معمار نبايد بام ساختمان را ففط سقف آخر پوشش نهايي ببيند بلكه بايد براي آن هويت و كاربري و زندگي تعريف كند.
لازم به ذكراست كه در برخي مناطق از نظر جغرافيايي بدليل بارش برف و باران امكان پوشش از سقف هاي شيب دار احداث باغ بام ( روف گاردن ) وجود ندارد بنابراين تعريف باغ بام ( روف گاردن ) در ساختمان با سقف مسطح قابل اجراست .
شايد برخي از سازندگان در اين مناطق تمايل به تعريف باغ بام ( روف گاردن ) در بام راداشته باشند در اين حالت ميتوان سقف باغ بام ( روف گاردن ) را شيب دارتعريف نمود تا قابل بهره برداري باشد .
همانگونه كه ميدانيم معماري سبزبنابه تعريف بردن طبيعت سبزدرنماو تراسها وبالكنها وبام وزندگي است كه باايجادباغ بام ( روف گاردن ) ميتوان گفت كه قدمي درراه محقق نمودن اين پروسه انجام خواهد شد .
با توجه باينكه بام داراي وسعت بيشتري از واحدهاي احداثي طبقه زيرين مي باشد بنابراين تخصيص دادن بام به فضاي استقرار و چيدمان دستگاه هاي گرمايش و سرمايش چندان معقول نيست و براي ساكنين داراي جاذبه لازمه را ندارد و ارزش افزوده اقتصادي ندارد و فقط نشانگر هدر رفتن سرمايه آن فضا است .
در برخي از مجتمع ها در اطراف فضاي استقرار دستگاه هاي تاسيساتي قسمت ديوار جداكننده اي از ساير قسمت ها در نظر گرفته شده كه در اين راستا بهترين گزينه بهره برداري ازآن قسمت فضا ها مي باشد .
يك معمار ايتاليايي در دهه 1970 طراحي بام بعنوان را بعنوان نما پتجم دانست واظهار داشته كه براي نماي پنجم بايد طراحي كاريري لازمه انجام شود .
بام هر مجتمعي تشكيل دهنده سطح پوشش بنا وبعبارت ديگر سطح تمام كننده بنا از فضا ميباشد كه در اين راستا تخصيص بام به نماي پنجم معماران وطراحان را برآن داشت كه از فضاي بام بهره برداري بهينه با توجه به معماري سبز گردد كه در اين راستا در برخي از مجتمع ها بام راتبديل به روف گاردن ( بام باغ ) نموده و همزمان نقش انسان را درآن لحاظ نموده اندكه باايجاد بام ( روف ) به باغ ( گاردن ) بهره برداري نيز در آن مد نظر طراحان قرار كرفته است و اين حركت ميتواند در ادامه معماري سبز باشد .
درمجتمعهاي نجاري ايجاد روف گاردن ( باغ بام ) ودر محوطه آن چنيدمان صندلي ومكانهاي استراحتي وبا ارايه خدمات پذيرايي باعث ميشود كه نسبت به بهره برداري جذب مشتري به مجتمع افزايش يابد .
نكته بسيار مهم آن كه اگر از سطح بام بهره برداري بهينه گردد ديگر سطحي رها شده نداشته و بام فقط براي استقرار دستگاه تاسيساتي در بام وجود نخواهد بود و در اين پروسه نقش معمار در خلاقيت اثر يك معماري سبز كه قسمتي از آن باغ بام ( روف گاردن ) را در بر مي گيرد مشخص مي شود .
شايان ذكر است نياز است كه معمار ( طراح ) در هنگام طراحي مجموعه باغ بام ( روف گاردن ) را در طرح خود لحاظ كند زيرا باغ بام ( روف گاردن ) نياز به تامين نور و انرژي و ساير تاسيسات لازمه را دارد .
اگر بخواهيم در روز و در ساعاتي كه خورشيد تابان است از آن استفاده كنيم ميبايست قسمت يا كل فضاهاي قابل استفاده را با سقف هاي بسيار سبك همانند اسكلت بسيار سبك پوشش با ورق هاي بي كربنات ( ضد آفتاب ) و امثالهم در نظر بگيريم و در اين حالت پوشش سقف ها مي تواند متحرك باشد بدين ترتيب كه در زمان تابش خورشيد و يا نزولات آسماني به صورت محافظ مبلمان زير ان و حفاظت عمل كند تا بتوان از فضاي زير آن بهره برداري نمود .
در عصري زندگي ميكنيم كه لازم است امكانات را بوجود آوريم واز آن بهره جوييم .
شايان ذكر است در زماني كه در دانشكده معماري دانشگاه تدريس ميكردم از دانشجويان طراحي نماي را خواستار مي شدم و در اين پروسه با استقبال دانشجويان روبرو شدم.
به خاطر دارم كه در قديم در برخي مزارع و يا باغ ها در گيلان و مازندران يك بناي چوبي دو طبقه چهار طرف باز با سقف شيب دار چوبي بنا مي كردند كه در طبقه همكف ( در تراز زمين ) فقط پايه ها چوبي بنا بود و در طبقه فوقاني ( اول ) فضا جهت نشستن و حتي خوابيدن و بهره برداري بصري بود و با احداث اين گونه بناها محل نشستن و يا خوابيدن بر روي زمين نبود و اين بنا معمولا” با سقف چوبي و تيرك هاي چوبي و يا شالي پوشيده مي شد كه اين اقامت گاه تابستاني و يا خانواده كشاورز بوده كه اگر اشتباه نكنم به نام نفاريا نامي ديگر ناميده مي شد .
نكته : تراس و يا بالكن فقط سايبان و يا محل مختص آويزان كردن لباس ها نيست بلكه فضاي رفاهي است كه به نظر نويسنده بايد براي بهره برداري از آن هم برنامه ريزي بهينه نمود از قبيل يك فضا تفريحي براي كودكان و بچه ها و همحنين والدين . در پايان اميدوار است روزي فرا رسد كه از كليه فضاهاي درون و برون هر واحد و يا مجتمعي استفاده بهينه گردد و از هدر رفتن فضاهاي جلوگيري شود
